Mardin Yöresi Takvimi(Bılhıseb)

Kullanıcı Oyu: 5 / 5

Yıldız etkinYıldız etkinYıldız etkinYıldız etkinYıldız etkin
 

Mardin Yöresi Takvimi veya Mahallemi Halk Takvimi (Bılhıseb)

Mahallemi (ımhellemi) Halk takvimi, Mardin yöresi, özellikle Midyat civarında yaşayan toplulukların geleneksel kültürel miras olarak nesilden nesile aktardığı doğa olaylarına dayalı birikimlere ve uzun süreli deneyimlere dayalı tarihsel, töresel, dinsel, mitolojik, tarımsal simgelerin zamanın geçişini ve belirli dönemlerini anımsatma görevini gerçekleştirdiği resmi olmayan, sözlü geleneğe dayalı zaman bölümleme aracıdır.

Mahallemi Halk takvimi (yerel takvim), Mardin yöresinde genel bir kabul görür; hatta bazen resmi takvimden daha yaygındır. Ancak, günümüzdeki şehirleşme ve artan teknoloji Mahallemi halk takvimini ikinci plana atmıştır ve toplumsal anlamda kullanım oranı gitgide düşmektedir. Mahallemi Halk takvimi, yaygınlık kazanmış (resmi) takvimlerden daha farklı olarak yılı, ayları ve günleri başka bir biçimde bölümlere ayırır ve farklı anlayışlarla adlandırır. Kimi zaman, kimi doğal olaylar, tarımsal kavramlar bu adlandırmada belirleyici olur. Mahallemi.net olarak Mardin yöresinde Mahallemi Halk takvimi ile ilgili işin ehli olan insanlarla yapmış olduğumuz araştırmalarda değerli sonuçlara ulaştığımızı söyleyebiliriz.Bölgede yapmış olduğumuz araştırmalarda bölgede yaşayan toplulukların neredeyse tamamı farklı Irk, Din ve Dillere mensup olmalarına rağmen aynı takvimi kullandıklarını görmekteyiz.

Bılhıseb: Özellikle Midyat ve civarında yaptığımız araştırmada yöredeki insanların tamamının bu takvimi kullandıklarını gördük.Arap nüfusun yoğunlukta olduğu bölgelerde bu takvime “Bılhıseb” adı verilmiş.Takvime duyulan güven oranı o kadar yüksek ki övgü ifadesi olarak Arapçayla “ILLIHSEB MOYŞEVVIŞ” yani "Bu Hesap, bu Takvim şaşmaz" denmiş.. Hatta bu takvimle ilgili yöresel Atasözleri ve Değimler bile mevcut.Örneğin: 

 "Izbat Fesse Fıttaka"

-Şubat bacadan osurdu.

Bu söylem kış ayı Izbat' ta fırtınalar ve tipi o kadar dengesiz ve çok yönlü esiyor ki bacalardan dumanın çıkmasını, ve doğal olarak da halkın tamamının sobayla ısınmaya çalıştığı yörede ısınma problemine sebep olmaktadır.

 "Şil Hatabık lı ızbat u tıbnık lı ığzar" (Odununu Şubat'a, Samanını Mart'a sakla!).

"ızbat ebuzzarbat" (Şubat, Tokat babası" çok aşırı soğukların bastırdığı ay anlamında..) ""Sıbhiyat ığzar İl kelb ibül dem; u ızzıhriyat iroh lılfey."" -Iğzar ayının sabah vakitleri köpeğe kan işettirir; öğlen vakitleri ise köpeği gölgeye sevkeder.

(Bu atasözü söz konusu hesabın, ığzar(mart) ayında yaşananların ne derece standart olduğu ve hesabın ne kadar istikrarlı ve şaşmaz olma iddiasında  olduğunu da bize bildirmektedir)

" Izbat (şubat), ıddeyyen eyyem  mın  ığzar (mart),  bişen yıkrız ıssehlé..""

- Şubat ayı, oğlakları soğuğuyla şoklatmak üzere, kendisinden sonra gelen Mart ayından birkaç gün borçlandı."

- Yöre halkı arasında dolaşan bu söylem, söz konusu hesabın inceliğine ve hassasiyetine de işaret etmektedir.Şöyle ki:

- Izbat ayı bir kış ayıdır ve doğal olarak da soğuktur. Lâkin oğlakların tevellüdlerine (doğumlarına) tam olarak yetişmeyen Izbat(şubat), Iğzar(mart) ayının ilk haftasını da borçlanarak oğlaklara soğuğunu tattırmak ister.Bu söylem açıkça, Iğzar ayının ilk günlerini de Izbat' ın ilk günleri gibi sayarak önlem almak gerektiği nasihatinde bulunan bir atasözü mahiyetindedir.

Mardin yöresinde insanlarla yapmış olduğumuz araştırmalar haricinde ikinci kaynak olarak İnternet üzerinde bu takvimle ilgili önemli bulgu ve bilgelere ulaştık.Mahallemi Halk takviminin yöredeki insanlar tarafından bu kadar çok tutulması bizleri işin kaynağının nerede olduğunu araştırmaya sevk etti.Mardin yöresinin tarih boyunca büyük Krallıklara ve Uygarlıklara ev sahipliği yaptığını iyi biliyoruz.Bu bölgede en fazla etkiyi, İlk Çağda  Asur devleti, Asurlular bırakmıştır.Asurluların kullandığı  Asur Takvimi ilk çağ takvimlerindendir. Asur takvimi M.Ö. 4750 yılında başlayan ay tabanlı bir takvimdir.Asur takviminde kullanılan Ay isimlerinin çoğu şu anda bölgede hala kullanılmakta olan Mahallemi Halk takviminde yer alan Ay isimleri ile (bir iki ay ismi hariç) birebir örtüşmektedir.İkinci bir benzerlikte geçmişi ilk çağlara dayanan ve HZ.Süleyman döneminde tarımsal faaliyetlerin düzenlenmesinde kullanılan İbrani Takvimi’dir.Mahallemi Halk Takvimi’nin içinde yer alan bazı Ay isimleri İbrani Takviminde yer alan bir kaç tane ay ismi ile aynı ismi taşımaktadır.Üçüncü bir benzerlikte Osmanlı imparatorluğunun kullandığı Rumi takvimidir.Rumi takviminde geçen 10. ve 11. “Tışerin” dediğimiz aylar birebir aynıdır. Bu benzerlikler bizlere Mahallemi Halk Takviminin köklü bir geçmişe sahip ve ilk çağlardan kalma bir takvim olduğunu göstermektedir.

MAHALLEMİ HALK TAKVİMİ İLE İLGİLİ MARDİN YÖRESİNDE YAPMIŞ OLDUĞUMUZ ARAŞTIRMANIN SONUÇLARI:

MAHALLEMİ HALK TAKVİMİ BAŞLANGIÇ VE AY İSİMLERİ

Takvim, 12 Ay’dan oluşur.Ayın ilk doğumu yani “KAMAR İSTEHEL” Ayın başlangıcıdır.IĞZAR, NİSEN ve İYYAR Bahar ayları, IHZİRAN-TEMMUZ ve TIBBAH Yaz ayları, EYLÜN-TIŞRİN EL EVVEL ve TIŞRİN EL SENİ Sonbahar ayları ve ARB’İNİYIT EL EVVEL, ARB’İNİYIT EL SENİ ve IZBAT Kış aylarıdır.

            MEVSİMLER

                  AYLAR

       

      MİLADİ

         FAALİYET

                    BAHAR

I’DAR(IĞZAR)

اعضر

MART

Kesh-Bağ budama

NİSEN

نيسان 

NİSAN

Katğ-Acur, Kavun-Karpuz ekme

İYYAR

إيار 

MAYIS

        YAZ

IHZİRAN

حزيران 

HAZİRAN

Mercimek hasadı

TEMMUZ

تموز

TEMMUZ

Buğday hasadı

TIBBAH

تباخ 

AĞUSTOS

Meyve olgunlaşma

               SONBAHAR

EYLÜN

أيلون 

EYLÜL

Mune-Kışa hazırlık

TIŞRİN EL EVVEL

تشرين الأول 

EKİM

Ibzara-ığberi

Buğday Ekin zamanı

TIŞRİN EL SENİ

تشرين الثاني 

KASIM

Dırmala-Kışlık et hazırlama

       KIŞ

ARB’İNİYIT EL EVVEL

أربعينة الأول 

ARALIK

 

 

Dinlenme

 

ARB’İNİYIT EL SENİ

أربعينة الثاني 

OCAK

IZBAT

ازبات 

ŞUBAT

Kaynakça:

Hacı Serhan Günen-Derızbin Acırlı Köyü Midyat Mardin.

Asur takvimi:  https://tr.wikipedia.org/wiki/Asur_Takvimi

İbrani takvimi: https://tr.wikipedia.org/wiki/%C4%B0brani_takvimi

Rumi Takvim: https://tr.wikipedia.org/wiki/Rumi_takvim

Araştırma: Mehmet Altun/Mehmet Gelen
Öneri ve istek için:
This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
http://mahallemi.net
Her hakkı saklıdır.İzinsiz ve kaynak göstermeden kullanılamaz ve yayınlanamaz !